Czym jest marża a czym narzut - jak obliczać

Marża to różnica między ceną sprzedaży a ceną zakupu, odniesiona do ceny sprzedaży. Narzut to ta sama różnica, ale odniesiona do ceny zakupu (kosztu). W złotówkach obie wartości są więc równe, a w procentach już nie: przy zakupie za 90 zł i sprzedaży za 100 zł marża wynosi 10%, a narzut 11,11%.

Marża a narzut — podobieństwa i różnice

Mimo że każde z pojęć mówi o czymś innym, wielu ludziom na pierwszy rzut oka wydają się podobne. Szczególnie gdy wyrażamy je w konkretnych kwotach. To dlatego, że w tym wypadku wynoszą tyle samo co zysk.

Dla przykładu: jeśli na sprzedaży jednego produktu zarobisz 10 zł, to również marża i narzut wyniosą 10 zł.

Wzór na wyliczenie obydwu pojęć w konkretnej kwocie jest bardzo prosty:

Marża kwotowa = cena sprzedaży – cena zakupu

Narzut kwotowy = cena sprzedaży – cena zakupu

Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy potrzebujesz wartości procentowych. To właśnie tutaj pojawiają się różnice między pojęciami.

Wzór na marżę – jak obliczyć marżę procentową

Przedstawmy sobie pojęcie marży na przykładzie. Powiedzmy, że dana firma kupuje produkt za 90 zł netto (czyli bez podatku VAT) i sprzedaje go za 100 zł netto. Ile wyniesie marża kwotowa? Wiesz już, że 10 zł.

W przypadku marży procentowej będzie nieco trudniej. Wyliczysz ją z następującego wzoru:

Marża procentowa = (cena sprzedaży – cena zakupu) / cena sprzedaży × 100%

Teraz wstawmy do wzoru nasze przykładowe liczby:

Marża procentowa = (100 zł – 90 zł) / 100 zł × 100% = 10%

Jeśli mielibyśmy słownie podsumować, czym jest marża procentowa, powiedzielibyśmy:

Jest to stosunek zysku ze sprzedaży do ceny sprzedaży, który wyrażamy w procentach.

Marża 10% oznacza więc, że z każdej złotówki ceny sprzedaży netto 10 groszy zostaje po pokryciu ceny zakupu.

Marża a zysk — czy marża to to samo co zysk?

Nie, choć oba pojęcia łatwo pomylić. Zysk ze sprzedaży to kwota w złotych: cena sprzedaży minus koszt zakupu lub wytworzenia. Marża kwotowa jest z nim identyczna, ale marża procentowa to już wskaźnik — mówi, jaką część ceny sprzedaży stanowi ten zysk. Ten sam zysk 10 zł to marża 10% przy cenie 100 zł, ale aż 50% przy cenie 20 zł.

Ważne jest też to, że marża liczona od ceny i kosztu produktu nie jest jeszcze Twoim zarobkiem. Z kwoty zysku ze sprzedaży musisz opłacić czynsz, księgowość, reklamę i pozostałe koszty firmy — dopiero to, co zostaje, jest zyskiem netto. Dlatego sama „wysoka marża” nie gwarantuje, że firma zarabia: przy małej sprzedaży koszty stałe mogą ją w całości pochłonąć.

Marża brutto a marża netto

Zanim przejdziemy do narzutu, warto jeszcze poświęcić słowo pojęciu, którym jest marża brutto i marża netto. Wbrew skojarzeniom, nie chodzi o liczenie lub nie podatku VAT. Marża brutto to zysk brutto po odliczeniu kosztów powiązanych bezpośrednio z produktem. Natomiast marża netto to zysk rzeczywisty, czyli po odliczeniu wszelkich kosztów przedsiębiorstwa.

W nomenklaturze finansowej spotkasz się z trzema stopniami marży. Każdy z nich uwzględnia w obliczeniach nieco inne koszty. Są to:

1. Marża pierwszego stopnia, czyli właśnie marża brutto (przychody – koszty bezpośrednio związane z produktem)

2. Marża drugiego stopnia (przychody – koszty bezpośrednio i pośrednio związane z produktem, czyli dochodzi dystrybucja, reklama, logistyka itp.)

3. Marża trzeciego stopnia, czyli wspomniana wyżej marża netto (przychody – wszystkie koszty przedsiębiorstwa, czyli również te niezwiązane z produktem)

W zależności od potrzeb stosuje się któreś z powyższych wyliczeń. Jednak — jak już wspomnieliśmy — realny zysk pokazuje jedynie marża netto.

Prześledźmy to na przykładzie. Firma ma w ciągu miesiąca przychód ze sprzedaży 100 000 zł netto. Koszty bezpośrednie (zakup towaru lub materiałów) to 70 000 zł, koszty pośrednie związane ze sprzedażą (dystrybucja, reklama, logistyka) to 12 000 zł, a pozostałe koszty firmy (biuro, księgowość, administracja) to 8 000 zł. Wtedy:

• marża pierwszego stopnia (brutto) = (100 000 − 70 000) / 100 000 = 30%,

• marża drugiego stopnia = (100 000 − 70 000 − 12 000) / 100 000 = 18%,

• marża trzeciego stopnia (netto) = (100 000 − 70 000 − 12 000 − 8 000) / 100 000 = 10%.

Wszystkie trzy wskaźniki liczysz od tych samych przychodów, ale każdy odejmuje coraz więcej kosztów, więc kolejna marża jest niższa. Czym różni się marża netto od brutto? Właśnie zakresem kosztów, a nie podatkiem — VAT w ogóle nie wchodzi do tych wyliczeń, bo wszystkie kwoty podajesz bez VAT. Marża netto jest wskaźnikiem rentowności całej firmy, a marża brutto (1 stopnia) pokazuje, ile zostaje po pokryciu samego towaru lub materiałów.

Wzór na narzut – jak obliczyć narzut procentowy

W tym miejscu docieramy do różnicy pomiędzy pojęciami marża a narzut. Wiesz już, że marża procentowa to stosunek zysku ze sprzedaży do CENY SPRZEDAŻY. Narzut procentowy wyliczysz natomiast ze stosunku zysku ze sprzedaży do CENY ZAKUPU.

Jak w takim razie sprawdzisz, ile wynosi narzut? Wzór wygląda następująco:

Narzut procentowy = (cena sprzedaży – cena zakupu) / cena zakupu × 100%

Tak jak poprzednio, wstawmy do wzoru nasze przykładowe liczby:

Narzut procentowy = (100 zł – 90 zł) / 90 zł × 100% = 11,11%

Jak widzisz, narzut różni się od marży procentowej, która w tym samym przykładzie wynosi 10%.

Jeśli masz trudności z zapamiętaniem wzorów, wiedz, że przy sprzedaży z zyskiem narzut procentowy zawsze będzie wyższy od marży procentowej, bo ten sam zysk dzielisz przez mniejszą liczbę (cenę zakupu zamiast ceny sprzedaży). Przy sprzedaży ze stratą obie wartości są ujemne i to marża jest większa co do wartości bezwzględnej: przy zakupie za 100 zł i sprzedaży za 90 zł marża wynosi –11,11%, a narzut –10%.

Wzór mówi, jak policzyć narzut, ale nie podpowiada, jaki narzut przyjąć w Twojej firmie. To zależy od kosztów stałych, liczby zleceń i oczekiwanego zysku — pokazujemy to krok po kroku w tekście o tym, jak ustalić wysokość narzutu.

Jak obliczyć marżę z narzutu oraz narzut z marży?

Znając wysokość marży, obliczysz narzut — i odwrotnie. Wystarczą dwa wzory:

Marża procentowa = narzut procentowy / (100% + narzut procentowy)

Narzut procentowy = marża procentowa / (100% – marża procentowa)

Przykład: narzut 25% to marża 25% / 125% = 20%. W drugą stronę marża 20% to narzut 20% / 80% = 25%. Najczęściej spotykane wartości zebraliśmy w tabeli:

Zastanawiasz się, w jakich sytuacjach przyda Ci się wiedza o którejkolwiek z tych wartości?

Otóż marżę najczęściej wykorzystasz do oceny opłacalności danej inwestycji lub planu biznesowego. Natomiast narzut częściej przydaje się w celu ustalenia ceny sprzedaży lub wyceny usługi. Dlatego w zależności od potrzeby będziesz korzystać z obydwu pojęć.

Jak obliczyć cenę sprzedaży z marży i z narzutu

Najczęściej znasz cenę zakupu (koszt) i chcesz ustalić cenę sprzedaży. Wzór zależy od tego, czy zakładasz narzut, czy marżę:

Cena sprzedaży z narzutu = cena zakupu × (1 + narzut)

Cena sprzedaży z marży = cena zakupu / (1 – marża)

Przykład dla ceny zakupu 80 zł netto:

• narzut 25%: 80 zł × 1,25 = 100 zł (zysk 20 zł, czyli marża 20%),

• marża 25%: 80 zł / 0,75 = 106,67 zł (zysk 26,67 zł, czyli narzut 33,33%).

Częsty błąd to doliczanie marży tak jak narzutu, czyli 80 zł × 1,25. Wychodzi wtedy 100 zł, a marża z takiej ceny to tylko 20%, a nie zakładane 25%.

Wzory działają też w drugą stronę — gdy znasz cenę sprzedaży i szukasz maksymalnej ceny zakupu:

Cena zakupu = cena sprzedaży / (1 + narzut)

Cena zakupu = cena sprzedaży × (1 – marża)

Przy cenie sprzedaży 100 zł i narzucie 25% cena zakupu może wynieść najwyżej 80 zł, a przy marży 25% — 75 zł. Wszystkie obliczenia rób na kwotach netto; VAT doliczasz dopiero do gotowej ceny sprzedaży.

Kiedy stosować marżę, a kiedy narzut?

Oba wskaźniki mówią o tym samym zysku, ale z innej strony, dlatego służą do innych zadań:

• Narzut stosuj do ustalania cen. Znasz koszt zakupu towaru lub koszty produkcji, doliczasz procent i masz cenę końcową. Tak działa większość cenników i wycen usług.

• Marża stosuj do oceny rentowności i porównań. Pokazuje, jaki procent przychodów zostaje w firmie, więc nadaje się do oceny poszczególnych produktów, sklepu internetowego (e-commerce) czy całej firmy oraz do rozmów z księgową i bankiem.

Przykład ze sklepu internetowego: kupujesz towar za 60 zł netto i chcesz mieć 25% marży. Cena sprzedaży to 60 zł / 0,75 = 80 zł netto (98,40 zł brutto z VAT 23%), a odpowiadający jej narzut wynosi 33,33%. Gdybyś doliczył 25% narzutu, cena wyszłaby 75 zł, a marża tylko 20%. Przy planowaniu strategii cenowej najpierw ustal, którym wskaźnikiem operujesz, a dopiero potem licz ceny. Dla praktycznego ustalania cen i wysokości narzutu w firmie przydatny będzie tekst o tym, jak ustalić wysokość narzutu w handlu i usługach.

Cena z narzutu musi też wytrzymać konkurencję i popyt. Gdy konkurenci sprzedają to samo taniej, wysoki narzut może odstraszyć klientów, a zbyt niski nie pokryje kosztów. Dlatego obok kosztu zakupu towaru, kosztów produkcji i kosztów dodatkowych, takich jak dostawa czy opakowanie, sprawdzaj ceny na rynku. Żeby nikt nie mylił wskaźników, w cennikach i ofertach podpisuj, czy podajesz marżę, czy narzut.

Rabat a marża — jak upust wpływa na zysk

Rabat dla klienta odlicza się od ceny sprzedaży, więc obniża jednocześnie marżę. Weźmy towar za 80 zł i cenę 100 zł netto — marża wynosi 20%, a zysk 20 zł. Po rabacie 10% klient płaci 90 zł, zysk spada do 10 zł, a marża do 10 / 90 = 11,11%. Rabat 10% zabrał więc połowę zysku. Dlatego przed obniżką ceny sprawdź, ile marży możesz oddać; więcej o tym, jak rabat „zjada” zysk, napisaliśmy w tekście o wysokości narzutu.

Marża i narzut w Excelu – formuły

W arkuszu kalkulacyjnym wystarczy kilka prostych formuł. Załóżmy, że w komórce A2 masz cenę zakupu, a w B2 cenę sprzedaży (obie netto):

• marża kwotowa: =B2-A2

• marża procentowa: =(B2-A2)/B2

• narzut procentowy: =(B2-A2)/A2

Jeśli w C2 wpiszesz narzut (np. 25%), a w D2 marżę, cenę sprzedaży obliczysz formułami:

• cena z narzutu: =A2*(1+C2)

• cena z marży: =A2/(1-D2)

• marża z narzutu: =C2/(1+C2), narzut z marży: =D2/(1-D2)

Komórki z wynikiem procentowym sformatuj jako procent — inaczej zobaczysz 0,1 zamiast 10%. Narzut w C2 wpisuj jako „25%” albo 0,25 — sama liczba 25 w komórce bez formatu procentowego oznacza dla formuły narzut 2500%. Żeby uniknąć błędu dzielenia przez zero w pustych wierszach, możesz użyć w polskiej wersji Excela formuły =JEŻELI(B2=0;"";(B2-A2)/B2).

Przy wycenie wielu pozycji takie formuły trzeba kopiować i pilnować w każdym wierszu. Nasz szablon wyceny w Excelu w wersji Pro liczy narzut automatycznie od ceny zakupu przy każdej pozycji.

Marża a narzut — konsekwencje mylenia pojęć

Jeśli losowo żonglujesz obydwoma pojęciami, doprowadzisz do wielu nieporozumień, które zaowocują błędną interpretacją finansowych zdolności firmy. Dlaczego? Aby to wyjaśnić, posłużmy się kolejnym przykładem.

Wyobraź sobie, że zdajesz sprawozdanie szefowi. Masz w dokumentach wyniki narzutu, ale mówisz, że to marża wyniosła 11,11%. W tej sytuacji Twój przełożony przyjmuje do wiadomości, że na każdej sztuce produktu sprzedanej za 100 zł firma zarobiła 11,11 zł zamiast 10 zł. W przypadku jednostkowej ceny różnica nie wydaje się olbrzymia, ale już przy nakładzie — powiedzmy — 100 000 sztuk?

Jest znaczny przeskok między zyskiem rzędu 1 111 000 zł a równym milionem złotych, prawda?

Podobny problem może pojawić się podczas rozmów z klientami. Jeśli klient mówi Ci, że liczy np. na 25% zysku ze sprzedaży Twoich produktów, sprecyzuj, czy chodzi o marżę, czy narzut. Jest to o tyle istotne, że na tej podstawie ustalasz cenę sprzedaży.

Jak?

Gdy klientowi chodzi o narzut i ma zamiar sprzedawać produkt za 100 zł, zaoferujesz mu cenę 80 zł. Jeśli jednak posługuje się pojęciem marży, musisz zaproponować cenę 75 zł.

Jak widzisz, istnieją istotne różnice pomiędzy obydwoma pojęciami. Mają one znaczny wpływ na negocjacje i wyniki sprawozdań finansowych firmy, więc dobrze jest potrafić je rozróżniać. Dzięki temu unikniesz nieporozumień, a czasem także poważniejszych problemów. Zrozumienie tych pojęć przydaje się też wtedy, gdy zastanawiasz się, jak przygotować ofertę handlową dla klienta.

Najczęściej zadawane pytania

Co to jest marża?

Marża to różnica między ceną sprzedaży a ceną zakupu (kosztem). Podaje się ją kwotowo, w złotówkach, albo procentowo — jako stosunek tej różnicy do ceny sprzedaży. Marża 20% oznacza, że 20 groszy z każdej złotówki ceny sprzedaży netto zostaje po pokryciu ceny zakupu.

Jak obliczyć marżę?

Od ceny sprzedaży odejmij cenę zakupu, wynik podziel przez cenę sprzedaży i pomnóż przez 100%. Przy zakupie za 90 zł i sprzedaży za 100 zł: (100 – 90) / 100 × 100% = 10%. Licz na kwotach netto, bez VAT.

Jak obliczyć narzut?

Różnicę między ceną sprzedaży a ceną zakupu podziel przez cenę zakupu i pomnóż przez 100%. Dla tych samych liczb: (100 – 90) / 90 × 100% = 11,11%. Cenę z narzutu obliczysz odwrotnie: cena zakupu × (1 + narzut).

Czy marża może być wyższa niż 100%?

Nie, jeśli cena zakupu jest większa od zera — marża liczona od ceny sprzedaży może się do 100% jedynie zbliżać. Wynik powyżej 100% zwykle oznacza, że pomylono marżę z narzutem. Narzut nie ma górnej granicy: towar kupiony za 40 zł i sprzedany za 100 zł to narzut 150%, ale marża 60%.

Marża 30% to jaki narzut?

Marża 30% odpowiada narzutowi 42,86%, bo 30% / (100% – 30%) = 42,86%. Sprawdzenie: towar kupiony za 70 zł i sprzedany za 100 zł daje 30 zł zysku, czyli marżę 30 / 100 = 30% i narzut 30 / 70 = 42,86%.

Czy marża to zysk?

Marża kwotowa jest równa zyskowi ze sprzedaży danego produktu (cena sprzedaży minus koszt zakupu), ale nie jest Twoim zarobkiem. Z tej kwoty opłacasz jeszcze koszty stałe firmy, więc zysk netto jest niższy. Marża procentowa to natomiast wskaźnik, a nie kwota — pokazuje, jaką część ceny sprzedaży stanowi zysk.

Jaka jest różnica między marżą brutto a marżą netto?

Marża brutto (1 stopnia) uwzględnia tylko koszty bezpośrednio związane z produktem, a marża netto (3 stopnia) odejmuje wszystkie koszty firmy. Nie ma to związku z VAT — obie liczysz na kwotach netto. Marża netto jest zawsze niższa od brutto, bo odejmuje więcej kosztów.

Ile powinien wynosić narzut?

Nie ma jednej stawki dla wszystkich. Wysokość narzutu zależy od kosztów stałych firmy, liczby sprzedanych sztuk lub zleceń i zysku, który chcesz osiągnąć. Jak go policzyć krok po kroku, pokazujemy w artykule jak ustalić wysokość narzutu w handlu i usługach.

Kiedy stosować marżę, a kiedy narzut?

Narzut przydaje się do ustalania ceny z kosztu, a marża do oceny rentowności i porównywania produktów lub firm. Najważniejsze, żeby w rozmowie z klientem czy księgową ustalić, o który wskaźnik chodzi, bo ta sama liczba daje różne ceny.